MindaNews / Hunyo 10, 2026 — Sukad pa sa panahong dili na matiman-an, ug sa bisan unsang buhilaman, uban na sa kahimatngon sa tawo ang mga patuotuo. Lisod na masubay giunsa ug nganong nibutho kini ug nahimong tipik sa katilingbanong kinabuhi. Apan mahimong adunay mga kasinatian ug mga panghitabo nga naghatag og sumbanan bisan pa man nga dili kini mapamatud-an gamit ang siyensya.

Nakahinumdum ako nga niadtong bata pa ako, kung adunay linog, aduna koy mga ig-agaw nga mosinggit og “Bus! Bus!” ug ang ilang mga kamot daw adunay giabog. Ang hugyaw nga “Bus! Bus!” mao ang among gamiton kung mag-abog sa mga baboy. Ngano kaha, naay higanteng baboy nga nagkisikisi o nag-zumba ba kaha ilawom sa yuta maong naglinog?

Ang kasagarang linog molungtad lamang sulod sa pipila ka segundo. Mao tingaling nagtuo silang epektibo ang ilang hugyaw kay moundang man ang pag-uyog sa yuta sulod sa mubo lang nga panahon.

Ang usa nako ka ig-agaw, si Joy, nagkanayon usa niana ka panahon, “Kanang linog mahitabo kung molihok si Pluto ilawom sa yuta.” Wala na lang nako siya giingnan nga sa karaang mga sugilanon sa mga Griyego, dili si Pluto (o Hades), ang tigmando ilawom sa yuta, ang tigmugna sa mga linog kundili si Poseidon, ang diyos sa kadagatan. Matud pas sugilanon, kung masuko si Poseidon, iyang ibundak ang iyang trident aron mahitabo ang mga linog ug tsunami.

Hinoon, ang usa sa pinakakusog nga patuotuo kaniadto mao nga mabuang ka kung matumba ka ug mahapak sa salog o yuta ang imong ulo panahon sa linog. Mao kadtong magbantay gyud kami nga dili matumba kung motukar ang sapot ni Poseidon.

Wala pa ang mga bansaybansay kaniadto kung unsay buhaton kung adunay linog o earthquake drill. Kung maglinog ug anaa kami sa tulunghaan, igo lamang mosinggit ang among magtutudlo, “Gawas! Gawas!” Ambot, basin si Joy ug ang uban nakong ig-agaw ang pinakaulahi mogawas kay mosinggit pag “Bus! Bus!”

Ug kung anaa na kami sa gawas, dili gihapon mawala ang among kahadlok — basin mobuka ang yuta ug lamyon kami. Apan sa mga pelikula ug sugilanon lamang kini nahitabo.

Human sa linog niadtong Lunes (Hunyo 8) nga nitay-og sa Mindanao nakahunahuna ako nga pangutan-on si Joy kung nisyagit pa ba siyag “Bus! Bus!” Apan wala na lang kay basin masuko. Tigulang na baya pod to, old na, dali rang manglood. Morag ako, hahaha! (H. Marcos C. Mordeno/MindaNews)